Angst. Een woord dat bij veel mensen al spanning oproept als je het alleen maar uitspreekt. Wellicht geldt dit ook voor jou? Angst hoort echter bij het leven. Het is een oeroud mechanisme dat bedoeld is om ons te beschermen. Angst waarschuwt ons voor gevaar, houdt ons scherp en zorgt dat we kunnen overleven. Maar in onze huidige wereld, waarin de meeste gevaren niet meer levensbedreigend zijn, kan angst je juist belemmeren in jouw doen en laten.

Misschien herken je het wel: de angst om te falen, om afgewezen te worden, om niet goed genoeg te zijn. De angst om controle te verliezen, om iets of iemand kwijt te raken. Of de angst om écht te voelen wat er van binnen leeft.

In deze blog neem ik je mee in hoe je met je angsten kunt leren omgaan, én hoe je vanuit een systemisch perspectief naar angst kunt kijken. Want vaak is angst niet alleen van jou.

Wat is angst eigenlijk?

Angst is een emotie die ons waarschuwt voor dreiging. Biologisch gezien is het een overlevingsreactie: je lichaam maakt adrenaline aan, je hartslag stijgt en je spieren spannen zich aan. Je bent klaar om te vluchten, te vechten of te bevriezen.

Psychologisch gezien vertelt angst iets anders, iets diepers. Angst wil jou iets laten zien. Het is een signaal van iets in jou dat bescherming zoekt. Iets wat bang is om pijn te ervaren, om afgewezen te worden of om iets kwijt te raken wat belangrijk voor je is.

Wanneer je angst probeert weg te drukken of te negeren, wordt het juist groter. Angst wil namelijk gezien worden. Pas als je de angst durft aan te kijken, kan ze ontspannen.

Angst als poort naar groei

Veel mensen willen van hun angst af. Maar wat als je angst niet je vijand is, maar een boodschapper? Wat als angst je probeert te wijzen op iets in jou dat aandacht nodig heeft? Een onverwerkt stuk, een oude pijn, een deel van jezelf dat bescherming zoekt?

Wanneer je angst kunt zien als iets dat er mag zijn, verandert de dynamiek. Je hoeft er niet meer tegen te vechten. Je kunt er nieuwsgierig naar worden.

Vraag jezelf eens af:

       •      Wat maakt me eigenlijk bang?

       •      Wat probeer ik te vermijden?

       •      Wat zegt deze angst over wat ik belangrijk vind?

Achter elke angst schuilt een verlangen: naar verbinding, veiligheid, erkenning of vrijheid. Door de angst heen kijken is als een poort die zich opent naar dat verlangen.

Overgenomen angst

Systemisch gezien kijken we verder dan het individu. We zien de mens als onderdeel van een groter geheel: het familiesysteem waar je uit voortkomt. Vanuit dit perspectief gezien is angst vaak niet alleen van jou.

Het kan zo zijn dat je, onbewust, de angst draagt van iemand anders in jouw systeem. Bijvoorbeeld de angst van een ouder of grootouder die iets ingrijpends heeft meegemaakt. Denk hierbij aan oorlog, verlies, armoede of afwijzing. Deze ervaringen laten sporen na in jouw familiesysteem. Uit liefde en loyaliteit neem je als kind soms onbewust iets over, in de hoop het lichter te maken (voor de ander).

Als je bijvoorbeeld voortdurend bang bent om fouten te maken, kan onbewust de angst gedragen worden van een ouder die ooit flink bekritiseerd werd. Systemisch gezien is dit een uitdrukking van liefde: “Als jij het niet kon dragen, dan doe ik het wel.” Daarmee raak je verstrikt in iets wat niet van jou is.

Uitsluiting in het systeem

Angst kan ook ontstaan door wat in het systeem niet gezien mocht worden. Alles wat ooit is buitengesloten – denk aan een familielid waar niet over gesproken wordt, een vroeg overlijden of een geheim – blijft energetisch gezien aanwezig. Dat wat niet gezien mocht worden komt via een andere weg terug. Bijvoorbeeld als angst, onrust of paniek bij een latere generatie.

Door in een opstelling te kijken naar dat wat buitengesloten is, ontstaat weer ordening en rust. De angst krijgt ruimte om te verzachten, omdat het systeem weer ‘heel’ is.

Angst om erbij te horen

Veel angsten zijn in de kern verbonden met het verlangen om erbij te horen.

Als kind ben je volledig afhankelijk van je ouders en doe je er alles aan om hun liefde niet te verliezen. Als je merkt dat er iets aan ons ‘niet gewenst’ is – denk aan boosheid, verdriet en eigenheid – dan duw je dat deel van jezelf onbewust weg. Later in je leven kan de angst om afgewezen te worden of om te falen een echo zijn van dat oude kind-deel dat zegt: “Als ik mezelf echt laat zien, word ik niet meer gezien of geliefd.”

Vanuit het systemisch werk kun je dit kind-deel weer uitnodigen om erbij te horen. We erkennen de angst en ook de (goede) reden waarom die er ooit kwam.

Hoe kun je met je angst omgaan?

      
1.     Erken dat er angst is

De eerste stap is simpel maar krachtig: stop met vechten tegen de angst. Angst wil niet overwonnen worden, ze wil gezien en begrepen worden. Zeg eens hardop tegen jezelf: “Ja, ik voel angst en dat is volkomen oké.” Dit stukje erkenning kan al ontspanning brengen.

      
2.     Adem door en voel

Angst trekt ons vaak uit het hier en nu, uit het lichaam, zo de toekomst in. We gaan piekeren of controleren. Door te blijven ademen en terug te keren in je lichaam, geef je ruimte aan wat er nu is. Voel maar eens: Waar in mijn lichaam voel ik de angst? Als je erbij kunt blijven zonder oordeel, beweegt het vanzelf.

      
3.     Onderzoek wat er onder je angst ligt

Stel jezelf vragen als:

       •      Waar ben ik écht bang voor?

       •      Wanneer heb ik me eerder zo gevoeld?

       •      Is deze angst van mij of draag ik iets van iemand anders?

Het kan zijn dat je merkt dat je angst een oud gevoel is dat opnieuw aangeraakt wordt.

      
4.     Breng het systemisch in beeld

Een opstelling kan helpen om te zien waar je angst werkelijk vandaan komt. Misschien kijk je onbewust naar iets of iemand in je familiesysteem. Door dit zichtbaar te maken en jouw eigen plek in te nemen, kan de angst zijn functie verliezen.

      
5.     Ben lief voor jezelf en heb geduld

Angst vraagt om zachtheid, niet om streng toespreken of forceren. Elke keer dat je met liefdevolle aandacht naar je angst kijkt, bouw je een stukje veiligheid op in jezelf.

De wijsheid van angst

Als je angst durft te zien als een gids, kan het je dichter bij jezelf brengen. Angst laat zien waar je jezelf nog niet helemaal vertrouwt, waar je vasthoudt aan controle of waar je bang bent om te voelen.

Vanuit systemisch perspectief gezien is angst een poort naar verbinding: met jezelf, met je (familie)geschiedenis en met wat ooit buitengesloten was. Wanneer je de angst aankijkt met zachtheid, breng je beweging in iets wat misschien al generaties lang vastzat. Angst verandert dan van een verlammende kracht in een bron van bewustzijn. Het laat je zien wat belangrijk is, waar je nog mag helen en waar je vrijer mag worden.

⸻

Wil je onderzoeken wat jouw angst je wil vertellen? Of wil je voelen of de angst misschien niet alleen van jou is? In een coachingsessie of familieopstelling kijken we samen met zachte aandacht naar de onderlaag van jouw angst, zodat er ruimte ontstaat voor vertrouwen, rust en beweging.